RİSK BAZLI ANALİZ – TEDARİK RİSKİ

Aslında tedarik riskini birkaç cümle özetleyip, likidite riskine geçmeyi planlıyordum. Ancak özellikle bazı sektörlerdeki gelişmelerki çip ve lastik sektöründe yaşananlar bunlara güzel iki örnek, ilgili riskin de önemini artırdı diye düşünüyorum. Bu yüzden tedarik riskini biraz daha uzun tutmaya karar verdim. Elbette bu yazıda akademik düzeyde tasarlanan tedarik zinciri yönetimine girmeyeceğim. Sadece şu ana kadar yaşanmış, yaşanmakta olan ve ileride yaşanabilecek risklere ve ilgili risklerin tüm risklerde olduğu gibi likiditeye olan etkisine değinmeyi planlıyorum.

RİSK BAZLI ANALİZ - YATIRIM RİSKİ

Bir Firma düşünün, 3 yıl önce Firma’yı analiz ettiniz. Borçlanma düzeyi çok düşük. Aktifin %70-75’i özkaynaklarla finanse ediliyor, net işletme sermayesi yeterliliği yüksek, likidite rasyoları gayet iyi durumda. Finans kuruluşlarında kredibilitesi iyi seviyede, büyük bankalarla sadece şahsi kefalet karşılığı kredi kullanıyor. Kısaca hiçbir olumsuzluk görünmüyor. 3 yıl sonra Firma’yı tekrar analiz ediyorsunuz, borçlanma hem kısa hem uzun vadede oldukça yükselmiş. Ciroda artış var ama borçlanma düzeyindeki artışın oldukça gerisinde. Faaliyet karlılığında tutarsal olarak ciro artışına paralelbir yükseliş görünüyor, ama net karlılık finansman giderleri ve kur zararları sonrası negatif. Finans kuruluşlarına artık teminat vermeye başlamış, hatta faktoring dahi kullanıyor. Net işletme sermayesi negatif seyir izlemeye başlamış. Daha önce işletme sermayesi için kullandığı kredi tutarı düşükken, şimdi işletme sermayesi için de yoğun kredi kullanımı var. Özkaynaklar %20 seviyesine gerilemiş. 3 yıl gibi kısa bir sürede bu kadar likiditesini ve genel mali yapısını bozabilecek ne olmuş olabilir ? Genelde bu durumun nedeni yapılan yüksek montanlı yatırım ve ilgili yatırımdan hedeflerin çok uzağında verim alınmasıdır.

RİSK BAZLI ANALİZ - ÖRNEKLERLE YÖNETİM RİSKİ

Ortak/yöneticilerinin moraliteleri, piyasadaki itibarları, faaliyetlerin yürütülmesindeki yetenekleri, sektördeki tecrübeleri, vizyonları, ortakların birbirleri arasındaki uyumu, görüş birlikteliği, risk iştahları, devamlılık sağlayacak kişilerin varlığı bütün olarak değerlendirilmeli ve bu değerlendirme sonucunda yönetim riski bakımından genel bir görüşe ulaşılmalıdır. Aşağıda çeşitli yönetimsel riskleri özetlemeye çalıştım, ancak diğer tüm risklerdeki gibi bu riskinde incelenen Firma’nın genel mali yapısı ile karşılaştırılıp, riskin düzeyi ölçülmesi gerekmektedir. Aşağıdaki çeşitli örnekleri inceleyelim.

RİSK BAZLI ANALİZ - PAZAR/ÜLKE RİSKLERİ ve YOĞUNLAŞMA

Pazar/Ülke ve Müşteri risklerini neden yoğunlaşma ile ilişkilendirdiğime kısaca değinmek istiyorum. Örnek olarak Firma'nın eşit oranda satış yaptığı 1000 müşterisinden birinin çok riskli bir ülkede faaliyet gösterdiğini düşünelim. O müşteride yaşanabilecek olumsuz bir durumun Firma'yı etkileme oranı nedir ? Oldukça düşüktür hatta yoktur.  Kısaca yoğunlaşma olmadan pazar ve ülke riski oluşmaz. Bu yoğunlaşma kavramı ise daha önceki yazılarda belirtildiği gibi, Firma özelinde değerlendirilmelidir. Şimdi pazar ve ülke risklerine geçelim.

RİSK BAZLI ANALİZ - YOĞUNLAŞMA RİSKİ VE MÜŞTERİDE YOĞUNLAŞMA

Büyüklerin çocukları sorduğu ve eminim bir çoğumuzun küçükken duyduğu bir Türkçe-matematik !! Sorusu vardır.  “Bir sepette 10 yumurta var, altı çıktı, kaç kaldı ?” Hemen 6-7 yaşındaki çocuklar bu soruya “4” cevabı ile atlar. Ancak burada büyüklerin “altı” ile anlatmak daha doğrusu karşısındakini yanıltmak istediği rakam değil, sepetin “altı”dır. Doğru cevap büyüklere göre sepetteki yumurtaların hespinin düşüp kırılması nedeniyle “0” dır. İşte yoğunlaşma riskinin özeti budur aslında, istenen durum yumurtaların farklı sepetlere konulmasıdır. Eğer sepetlerin altı çıkarsa, minimum sayıda yumurtanın kırılması istenilir. Ancak bu her zaman her şirket için mümkün olmayabilir.

RİSK BAZLI ANALİZ - FİNANSMAN (KAYNAK TEMİN) RİSKİ (2)

 Sermaye Nitelikli Kaynaklar

1)      Ortak Varlıkları

Ülkemizde özellikle KOBİ ve OBİ’lerde etkin ortakların firmaları ile ayrılmaz bir bütünü temsil ettikleri yadsınamaz bir gerçektedir. İlgili ortaklar şahsi ihtiyaçları durumunda firmalarından nakit fon sağlar yada firmalarının ihtiyacı halinde kendi ceplerinden nakit fon aktarır, bankalara karşı borçlarda müteselsilen sorumlu olarak kefalet imzalarını atar, hatta şirketlerin üretim tesisleri dahi ortakların üzerinde olabilir. Hatta şirketlerin önemli bölümü  müşterilerini tanırken öncelikli olarak şirketlerin unvanlarını değil, ortaklarının ad-sayodalarını bilirler. Bu durum ülkemizdeki şirketlerin büyük bölümünü yansıtmaktadır.

RİSK BAZLI ANALİZ - FİNANSMAN (KAYNAK TEMİN) RİSKİ (1)

 

Ülkemizdeki Firmaların bilançoları incelendiğinde büyük bölümünün kendi kaynakları ve yarattığı fonlar ile faaliyetlerini devam ettirmedikleri bilinmektedir. Bu durumun çeşitli nedenleri olmakla beraber özellikle rutin işletme sermayesi ve büyüme finansmanlarında yoğun yabancı kaynak kullanımı bulunmaktadır. Firmaların ilgili süreçte faaliyetlerinden sağlanan fonlar ile borç ve edimlerini yerine getirememeye başlamaları yada ek finansman yükü getirebilecek bir gelişme ile karşılaşmaları durumunda, esas faaliyet döngüsü dışındaki kaynaklardan sermaye veya sermaye benzeri fon aktarımı ya da yabancı kaynak temini gerekecektir. Eğer Firmaların ihtiyacı olan nakdi faaliyet döngüsü dışı kaynaklardan da sağlayamaması durumunda finansman riskinin etkileri hissedilmeye başlanacak ve likidite riski tetiklenecektir.

RİSK BAZLI ANALİZ - FAİZ RİSKİ

 

Bir Firma faaliyet süresince hangi risklere maruz kalabilir ? Aşağıda Firma’nın kalabileceği belirli başlı riskleri inceleyerek, yapacağımız analizde ilgili risklerin nasıl analiz edilmesi gerektiği konusunda yardımcı olmaya çalışacağım. Unutulmasınki risklerin nasıl oluştuğundan çok incelediğimiz Firma’nın ilgili risklere karşı direnç noktalarını analiz etmemiz önemlidir. Risk her zaman vardır, ancak Firma’nın o risk karşısındaki direnç düzeyi önemlidir.

Bir Firma faaliyet süresi boyunca aşağıdaki belirli başlı olarak aşağıdaki risklere maruz kalabilir;

Likidite Riski	Faiz Riski	Ülke Riski	Tedarik Riski
Kur Riski	Yoğunlaşma Riski	Pazar Riski	Yatırım Riski
Yönetim Riski	Parite Riski	Finansman Riski

BASİT BİR ŞEKİLDE GELECEK ANALİZİ (PROFORMA GELİR TABLOSU OLUŞTURMA, ONİS, EBİTDA)

Elimizde Firma’nın güncel bilanço ve gelir tablosu mevcut. Firma’nın hedefleri ve planları konusunda bir görüşme gerçekleştirdik. İster analizci, ister finansmancı, ister danışman, ister patron olalım. Elimizdekilerle Firma’nın geleceğini basit bir şekilde nasıl öngörebiliriz ?

Aşağıda kullanacağımız bazı verileri verelim;

RASYOLAR

LİKİDİTE RASYOLARI

Likidite, bir varlığın istenilen anda değerinde nakde döndürülebilme hızı olarak tanımlanabilir. Bilançoda yer alan likiditesi yüksek olan varlıklar dönen varlık Grubudur. Nitekim tekdüzen hesap planı incelendiğinde dönen varlıklar grubunun en likitden en düşük likiditeye sahip varlıklara doğru ilerlediğini görürüz (Hazır değerler – Alacaklar – Stoklar – Diğer Dönen Varlıklar). Firmanın sahip olduğu kısa vadeli borçlarını ödeyebilecek yeterlilikte likiditeye sahip olmasına ise, firmanın likidite pozisyonu denir. Bir firmanın likidite pozisyonunun bulunabilmesi için ise aşağıdaki  oranlar kullanılmaktadır;

MALİ TABLOLARIN KONSOLİDE EDİLEBİLİRLİĞİ

 

Konsolidasyon, aynı risk grubu olarak görülen şirketlerin mali verilerin birleştirilmesi, bu kapsamda aynı grup içerisinde birbirlerine olan iştirak-sermaye, alış-satışlar birbirlerine olan bakiyeler (alıcılar-satıcılar, alınan avanslar-verilen avanslar, diğer alacaklar-diğer borçlar) vb. gibi grup içerisindeki şirketlerin karşılıklı işlemleri mahsup edilerek mali verilerin tek bir mali tablo üzerinden gösterilmesidir.  Peki konsolidasyona alacağımız şirketleri nasıl belirleyeceğiz ? Tecrübeler gösteriyorki bu konuda sıkça hatalar yapılmaktadır.

KUR RİSKİNİN ÖLÇÜMÜ ve YORUMLANMASI (3. BÖLÜM)

Diğer bölümlerde ihracatçı Firma ve yurtiçine dövize endeksli satan Firma’larda kur riskini incelemiştik. Bu bölümde ise uzun vadeli kredi kullanan ve bu nedenle yüksek kambiyo zararı oluşan şirketleri inceleyeceğiz. Özellikle bu tip örneklere enerji sektöründe faaliyet gösteren, geliri USD üzerinden oluşan ve yatırım finansmanında YP kredi kullanan Firma’larda sıkça rastlayabiliyoruz.

KUR RİSKİNİN ÖLÇÜMÜ ve YORUMLANMASI (2. BÖLÜM)

Bir önceki bölümde ihracatçı bir Firma üzerinden kur riskini ölçmeye ve yorumlamaya çalışmıştık. Genel olarak ihracat haricinde yurtiçine de yabancı para üzerinden satış yapan şirketlerde de benzer bir durumla karşılabiliriz. Ülkemizde özellikle tekstil yada otomotiv yedek parça gibi sektörlerde yurtiçine direk yabancı para üzerinden satış yapılmadığı durumlara bir çok kez rastlayabiliriz. Hatta ilgili sektörde çoğunlukla tercih edilen yöntem dövize endeksli yapılan satışlardır. 

KUR RİSKİNİN ÖLÇÜMÜ ve YORUMLANMASI (1. BÖLÜM)

Kur riski işe yeni başlayıp başlamadığı  çok önemli değil, genelde analistçinin korkulu rüyasıdır. Çoğu zaman analistçi için paniğe sebep verir. Bu risk nasıl ölçülmelidir ? Ülkemizde sadece yabancı para varlık ve yabancı yara yükümlülük durumuna bakıp, kur riski olup olmadığına karar verebilir miyiz ? Peki biz riskin düzeyini nasıl ölçeceğiz ? Birde gelir tablosunda kambiyo karı/zararı hesabı var, finansman giderlerinin içerisinde de kur farkı var. Eyvah Firma kurdan çok zarar yazmış, bir saniye kurdan bu kadar zarar yazılırken dönem karı nasıl artıyor? Yok bu kadar kur zararı varken, kesin kur riski vardır, olmasa bile vardır !, olmasa da kimseyi inandıramam. Bir saniye finansman gideri içindeki kur farkları uzun vadeli kredilerden kaynaklanmış, peki bu analizimi etkiler mi ?

İlgili yazı da bir Firma’da kur riski olup olmadığı konusuna değinmek yerine esas anlamda bence önemli olan kur riskinin düzeyinin ölçülmesi konusuna değinmek istiyorum.

ANALİZCİ İÇİN ALACAK KALİTESİNİN TESPİTİ

Daha önceki yazılarda “Firma’yı ne batırır” konusuna değinmiştik. Cevap aslında tek olup, nakit akışındaki/dengesindeki bozulmaydı. Nakit akışındaki bozulmanın pek çok alt nedeni olduğundan bahsetmiştik. Bu yazıda özellikle bir analizci için bahsi geçen alt nedenlerden belki de en önemlisi olan alacak tahsilatında yaşanabilecek sorunların nasıl tespit edilebeceği incelemeye çalışacağız.

FİNANSAL ANALİZ’DE “REEL ÖZKAYNAK DÜZEYİ”

“Özkaynaklar” özellikle şirketlerin mali verilerinin değerlendirmesinde bilanço ele alındığında en fazla dikkat edilen hesap grubudur. Hatta çok sayıda bankacının bilançoyu eline aldığında ilk olarak görmek istediği özkaynakların aktifi finanse etme düzeyidir.  Genellikle tutar çok önemli değildir. Aktif büyüklük ile uyum aranır. Kısaca “%” önemlidir. Amaç Firma aktifin kaçının özkaynaklarla finanse edileceğinin görülmesidir. Şirket ile ilk kez çalışılacaksa en fazla merak edilen hesaptır. Aktarma-Arındırma işlemlerinin %50’sinden fazlasında “özkaynaklar grubu” kullanılır. Dikkat ederseniz “özkaynaklar grubu” olarak ifade edilmekte olup, tek başına ödenmiş sermayenin, kar yedeklerinin vb. çok fazla bir önemi bulunmamaktadır. 

TÜRKİYE’DE LİKİDİTE RASYOLARINA BAKIŞ AÇISI NASIL OLMALI ?

Rasyolara geçmeden önce öncelikle şu soruyu cevaplayalım. Bir Firma’yı zor duruma ne düşürür ? Veya Firma’yı ne batırır ? Bu soruya birçok cevap verilebilir; yüksek tutarda batan alacak, hatalı yatırım kararı, ortakların şirket kasasından sorumsuz harcamaları, stokların değer düşüklüğüne uğraması vb… Aslen ilgili cevapların tamamı doğru olmakla beraber ilgili nedenler esas unsurun alt nedenleridir. Esas neden ise nakit dengesinde ve nakit akışında yaşanacak bozulmadır. Eğer Firma’nın nakit akışı güçlü ve dengeli ise, yukarıdaki hiçbir neden tek başına Firma’yı batıracak/zor duruma düşürecek kadar etkili olmayacaktır.

TÜRKİYE’DE EBİTDA NEDİR, NE DEĞİLDİR ?

Özellikle yurtdışındaki bir Şirketin faaliyet raporu incelendiğinde karlılık için sıklıkla EBİTDA vurgusunu görürüz. Faiz, amortisman, vergi öncesi kar (Türkçe’si FAVÖK) anlamına gelen EBİTDA’nınyurtdışında değerlendiriciler açısından karlılık göstergelerinin merkezinde yer aldığı bilinmektedir. Peki, Türkiye’deki şirketlerin analizinde EBİTDA ne kadar önemlidir ? Bize neyi gösterir, neyi göstermez, yada neyi nasıl gösterir ?. Aşağıda bu duruma değinmeye çalıştım.

İYİ BİR ANALİZCİ OLMAK İÇİN 9 TAVSİYE

1. Mutlak doğru yoktur. Her sonuç mutlaka diğer değişkenlerle birlikte sorgulanmalıdır.
2. Sonuçlar hem mikro olarak işletme özelinde, hem de makro olarak sektör ve ekonomi ile birlikte değerlendirilmelidir.
3. Her firmanın ayrı bir hikayesi olduğu gibi her sektörün de ayrı bir değerlendirilme şekli bulunmaktadır. Sektör bilgisi katılmadan yapılmış bir analiz şekersiz keke benzer.